Home Theater Center
مرکز بررسی سیستم های صوتی و تصویری

آنچه باید بدانید

بلوري يا دي وي دي

دوستان اكثرا در كامنت هاي خصوصي يا ايمل از من در مورد خريد بلوري پلير سوال ميكنند, كه چه برندي بخريم, از خارج مسافري بياريم, (PS3) بخريم و...

  هميشه از اين دوستان سوال ميكنم دليل اينكه به فكر خريد بلوري پلير افتاديد چي است؟! چرا فكر ميكنيد زمان خريد فرمت بلوري در ايران هست! معمولا به من ميگن مشورت كرديم گفتن بايد آينده نگر باشيم و اگر مي خواهيم پليري بخريم چه بهتر كه بلوري باشه! فيلم هاي بلوري هم به زودي وارد ايران ميشه و ارزون! كجا به شما ميگن بهتره بلوري بخريد؟ تو اين انجمن هاي ايراني؟ يا همون كساني كه مطالب من را با اسم هاي مختلف تو انجمن ها كپي ميكنند اين پيشنهادات مسخره را به شما عزيزان ميدن! كجاي ايران فيلم دي وي دي ارزون تو اين شايد ده سالي كه دي وي دي اومده فروخته ميشه! كه به شما ميگن بلوري مياد و ارزون ميشه؟  اين پيشنهادهاي مضحك را همان هاي ميدن كه فيلم روي هارد ديسك ميخرن يا دي وي دي هاي رايتي 500 توماني HD!؟

 با كدوم تجربه به مردم اين پيشنهادها را ميدين؟ با چرخ زدن تو جمهوري؟ يا زيرنويس كردن فيلم هاي Divx?! كدوم يكي از شماها يه فيلم اورجينال حتي دستتون گرفتيد؟ يا يه پلير درست حسابي داريد؟ كه به خودتون اجازه ميدين در مورد بلوري يا سيستم هاي سينمايي پيشنهاد بدين؟ مردم بازيچه نيستند.

 قبل از ورود دي وي دي پليرهاي تجاري ارزان به ايران امثال همين افراد پيشنهاد خريد دي وي دي مي دادند و ميگفتند در آينده دي وي دي ارزون ميشه, منظور همين رايتي ها بود! كه حالا خبر از ارزون شدن و همه گير شدن بلوري ميدين!

من سعي ميكنم هميشه بهترين ها را پيشنهاد بدم و هدف وبلاگ Home Theater بالا بردن سطح علمي دوستاران صدا و تصوير است و تا جاي ممكن به قول يكي از دوستان پائين آوردن عقب افتادگي جامعه اي كه به دلايلي كه دوست ندارم در موردش اينجا صحبت كنم بايد هنوز بروي VCD و DVD ها ورژن ايران فيلم نگاه كنند.

ادامه دارد.

DTS VS Dolby Digital

در مورد تفاوت صدا بين دو فرمت Dolby Digital و dts در مطالب مختلف زياد صحبت كردم و نوشتم, اما به علت اهميت اين موضوع و ناديده گرفتن فرمت dts از طرف بعضي از دوستان علاقمند به سيستم هاي سينمايي لازم ديدم دوباره مطلبي در اين خصوص بنويسم .

شروع فعاليت جدي كمپاني دالبي از اوايل سال 1970 ميلادي و با رواج دالبي Dolby NR- Dolby Noise Reduction شروع شد و پس از مدت كوتاهي با ارائه شش نوع فرمت دالبي براي ضبط و پخش كننده هاي نوارهاي مغناطيسي ادامه پيدا كرد, تمامي اين فرمت هاي كه كمپاني دالبي براي ضبط و پخش كاست هاي مغناطيسي ارائه كرد فيلترهاي بالاگذري بودند كه با حذف فركانس هاي بالا ميزان نويز صدا را كاهش ميدهند, كيفيت طراحي و عملكرد اين فيلترها بسته به ميزان حرفه اي بودن محصول كاملا متفاوت بود.

اولين اجراي رسمي دالبي ديجيتال 5.1 در سال 1992 و در فيلم Batman Returns  بود, و در سال 1999 با همكاري كمپاني Lucasfilm بصورت Surround EX 6.1 در ايالات متحده در فیلم Star Wars: Episode I   اجرا شد.

كمپاني Digital Theater Systems برخلاف رقيب خود با يك كلاس ساختاري كاملا متفاوت ظاهر شد.

ويژگي هاي صداي dts نسبت به دالبي به حدي زياد بود كه در اولين اجراي خصوصي كه اين كمپاني براي چند كارگردان صاحب نام گذاشت توانست نظر Steven Spielberg را براي صدا گذاري اولين قسمت Jurassic Park جلب كند.

 صداي dts داراي حجم بيت ريت متغير است Variable Bit Rate و در پيك هاي لحظه اي حجم بسيار بالاي از اطلاعات را به كانال هاي مختلف مخصوصا ساراند ارسال ميكند, بر خلاف فرمت دالبي كه از حجم بيت ريت ثابت در تمامي كانال ها استفاده ميكند Constant Bit Rate

 برتري ديگر dts نسبت به دالبي صدا گذاري جداگانه كانال LFE low frequency effect است, در صداي دالبي كانال LFE تركيبي از پنج كانال صدا است, اما در فرمت dts كانال LFE كاملا مجزا صدا گذاري ميشود, نتيجه صداي باسي با تفكيك بالاتر و در افكت هاي لحظه اي صداي فوق العاده ويرانگر نسبت به دالبي است, صدابردار در فرمت dts امكان تنظيم ميزان فركانس كانال LFE را دارد و مي تواند در صحنه هاي كه نياز به حجم باس بيشتر يا كمتر است فركانس كانال LFE را تنظيم كند بدونه اينكه تاثير منفي در ديگر كانال ها داشته باشد. اما در خيلي از فيلم ها با صداي دالبي ديجيتال ميشه اين تداخل كانال 1. LFE را به ويژه بروي كانال مركز احساس كرد نكته اي كه من در خيلي از فيلم ها تست كردم و تفاوت كاملا محسوس بوده.

 فيلم ديدن من كمي با ديگران فرق داره! از اول تا آخر يك فيلم يا توجه ام به تصوير هست يا اينكه دستم روي دكمه Audio كنترل پلير و در حال تغير صدا از دالبي به dts و بلعكس هستم البته اگر فيلم تراك dts داشته باشد, ميزان وضوح ديالوگ و تفكيك آن, حركت افكت ها در كانال هاي صدا, شدت افكت هاي لحظه اي در يك يا چند كانال و...

من از طرف داران سرسخت فرمت dts هستم و نمي توانم اين علاقه خودم را به اين كمپاني مخفي كنم اين علاقه و اعتقاد من به اين فرمت صدا از اين چندين سال تجربه تست بروي فيلم ها مختلف و سيستم هاي مختلف ايجاد شده, dts در بيش از 90% شنيده هاي من خودش را به من ثابت كرده و نشون داده در فرمت DVD و Blu-Ray بهترين و درست ترين موزيك و افكت را اجرا ميكند. شايد خيلي از دوستان فكر كنند كمپاني دالبي با اين همه تجربه و ارائه فرمت هاي مختلف چطور تا اين حد از كمپاني dts در فرمت هاي خانگي عقب تر است! بايد خدمت اين دوستان عرض كنم فرمت dts هميشه مثل يك اتومبيل لوكس بوده كه سرنشينان آن با افتخار بر آن سوار ميشوند, اينجا سرنشينان كمپاني هاي ارائه كننده DVD و Blu-Ray هستند؟ لوگوي dts به زيباترين و مشخص ترين شكل بروي كاور  فيلم چاپ ميشه و باعث ميشود فروش فيلم نيز بالا برود, خيلي ازكمپاني ها براي پرداخت نكردن حق امتياز كمپاني dts فيلم هاي خود را بروي DVD و Blu-Ray با تراك دالبي كه خيلي ارزان تر تمام ميشود عرضه كردند, براي مثال كمپاني Universal اكثر فيلم هاي مطرح خود را در اين چند ساله بروي دي وي دي با صداي دالبي ديجيتال عرضه كرده اما در فرمت BD همان فيلم ها را با تراك DTS-HD عرضه ميكنه چرا؟جواب برتري dts است كمپاني ها خوب متوجه اين نكته شده اند كه دالبي تبديل به يك كمپاني لوگو ساز شده و در عمل حرفي براي گفتن نداره! اگر كمي دقت كنيد انواع فرمت هاي دالبي را بروي كامپيوتر, كنسول ها بازي, و آمپليفايرهاي ديجيتال ميبينيد! كه شايد به غير از دالبي ديجيتال كه در جاي خودش قابل احترام است, ديگر فرمت هاي تنها طراحي هاي DSP صدا هستند و عملا كارامد نيستند. شايد اين مطلب براي بعضي از دوستان كه به من ميگن دالبي صداي بهتري داره زياد جالب نباشه و فكر كنند من دارم  سليقه شنيداري خودم را به مخاطب تحميل ميكنم! و احساسي با اين موضوح برخورد ميكنم, اما اگر خود همين دوستان كمي انصاف و تجربه داشته باشند  متوجه حرف هاي من ميشن و اينقدر بي دليل و با استدلال هاي ناآگاهانه و از روي كم تجربه گي سعي در اثبات برتري يك كمپاني نميكنند.

اگر من اينجا به صراحت ميگم فرمت dts برتري واضحي نسبت به تمامي فرمت ها دالبي داره از مخاطبم مي خواهم خودش تست كنه و نتيجه را به من بگه, خيلي جاها براي دمو رفتم و  سيستم مشكلاتي داشته كه تذكر دادم و گفتم اينجاي سيستم مشكل داره و با اعتماد و لطفي كه همه دوستان به من دارند توانستيم سيستمي كه در اول به دلايل مختلف بد Setup شده بود و بازده واقعي خود را نداشته به بالاترين ميزان كارايي برسانم. اين روش كار من است از تجربه ديگران براي كامل كردن تجربه شخصي و انتقال آن به ديگران استفاده ميكنم. و اگر كلا اشتباه ميكنم به من بگيد البته اگر تجربه و علم كافي را داريد.

اين نكته هم قابل ذكر است كه اين تفاوت بين صداي دالبي و dts در ديسك هاي ليزري تا اين حد محسوس است و در سينما آنچنان نميشه گفت تفاوت تا اين حد زياد است, در اروپا سينماهاي كه سالن هاي مجهز به دكودر dts دارند قيمت بليت بيشتري نسبت به دالبي يا THX دارند. كه طرفدارن dts  حاضر به پرداخت اين مبلع اضافه هستند. در سالن هاي سينما به علت آكوستيك, حجم صدا, نوع پردازشگر و خيلي از تكنيك هاي فضا سازي صوتي دالبي هم صداي خوبي داره مخصوصا سالن هاي THX ايده ال هستند. البته نه بعضي از سينماهاي ايران كه گفته ميشه صداي دالبي ديجيتال داره! تا جاي كه من ميدونم كمپاني دالبي هيچ سالني را در ايران تجهيز نكرده است؟!

DVD SuperBit

مدتي پيش بود دوستي در ايمل ازمن سوال كرده بود براي من از خارج از كشور يك دي وي دي اورجينال آوردن ولي قسمت "Special Features" نداره! من از ايشون خواستم يك عكس از فيلم برام ايمل كنند, بعد ديدم فيلم ورژن SuperBit هست, براي ايشون توضيح دادم دي وي دي هاي SuperBit چه تفاوتي با ورژن هاي استاندارد دارند, گفتم براي شما هم يه توضيح كوچيك بدم.

ماكسيمم حد بيت ريت تصوير روي دي وي دي 10 مگابيت است, كه بطور متوسط در يك دي وي دي استاندارد كه شامل تراك  Dolby Digital ,dts و قسمت هاي ويژه كه مي تواند شامل

Documentary

Commentary

 Interviews

Multi-angles

Gallery

Cast & Crew

Deleted scenes

Trailer

Music video

باشد, متوسط حجم بيت ريت 3.5 تا 9.5 مگابيت هست كه اين كاملا نسبي است و درصحنه هاي مختلف تغيير ميكند اما بيشتر از 10 مگابيت نيست. صدا نيز بروي دالبي ديجيتال بيت ريت استاندارد 448kbps و dts با بيت ريت 754Kbps اجرا ميشود.

تصاوير بروي دي وي دي با سيستم VBR. Variable Bit Rate بيت ريت متغير ضبط ميشود.

در دي وي دي هاي SuperBit قسمت Special Features  كه مي تواند شامل موارد بالا باشد حذف ميشود و فضاي اضافي به صدا و تصوير با بيت ريت بالاتر اختصاص داده ميشود به تصوير پائين دقت كنيد.

دي وي دي هاي SuperBit بيت ريت تصوير نسبتا بالاتر و پايداري دارند كه بطور متوسط بين 5.5 تا 9.5 مگابيت متغير است, نتيجه حجم پيگسل بيشتر و picture constancy بهتر در صحنه هاي سريع است. تمام دي وي دي هاي  SuperBit داراي صداي dts با بيت ريت Kbps 1509 هستند كه استاندارد اوليه و مورد تائيد كمپاني digital theater system است, كه به علت اشغال فضاي زياد مجبور به كاهش حجم بيت ريت به 754Kbps و استاندارد كردن آن شد.

در تست هاي كه من انجام دادم تفاوت بين يك دي وي دي استاندارد با SuperBit در تصوير لبه هاي صاف تر و تفكيك بهتر رنگ است.و درصدا وضوح بيشتر و افكت هاي تاثير گذار مشخصه دي وي دي هاي SuperBit است.

آکوستیک: بخش سوم

در بخش اول سعی کردم تاثیر مثبت و منفی آکوستیک بر صدا و نحوه انتشار صوت صحبت کنم. در بخش دوم بیشتر با نحوه انتشار صدا در فضای شنیداری آشنا شدیم و چند روش ساده برای بهینه کردن شرایط شنیداری صحبت شد.

این بار کمی در مورد تاثیر آکوستیک و رکوردهای خوب بر Soundstage در موزیک صحبت میکنم.

Soundstage و موزیک خوب فقط رابطه مستقیم با کامپوننت های خوب و Placement بلندگوها نداره, رکوردهای موزیک خیلی در شبیه سازی فضای اجرا موزیک تاثیر گذار است. با هر رکوردی نمیشه فضای سالن اجرا را به اتاق خودمون بیاریم, صدای سازی که ما می شنویم صدای فضای استودیو است, بهترین شرایط صدا با بهترین کامپوننت ها در نهایت نزدیک میشه به صدای که در فضای استودیو ضبط شده است. اکثر افراد موزیک دوست به اشتباه فکر می کنند صدای که می شنوند صدای واقعی ساز! (ما همیشه صدای فضای استودیو را می شنویم و فقط در اجرا زنده میشه صدای واقعی ساز شنید.) استودیوی خوب, مهندس صدای خوب, آکوستیک فضای شنیداری و در آخر این کامپوننت های صدا هستند که مشخص می کنند صدای که می شنویم چقدر به صدای اصلی ساز نزدیک است. موزیکی که در استودیو خوبی ضبط نشده, میکروفون های خوبی در ضبط هر بخش از صدا استفاده نشده, صدابردار خوبی به کار ضبط نظارت نداشته هیچ وقت نمیتونه فضای شنیداری Sweet و Soundstage خوبی ایجاد کند حتی در بهترین سیستم پخش و آکوستیک.

 قدیم که تجهیزات ضبط دیجیتال و این امکانات میکس دیجیتالی نبود و چقدر خوب بود! صدا در استودیوهای ضبط میشد که مهمترین شاخص مثبت اون استودیو آکوستیک خوب بود, استودیو خوب آکوستیک خوب داشت و نه تجهیزات دیجیتال آنچنانی که رسما گند میزنه به صدا و هرچی عشق و لطافت تو صدای ساز و خواننده هست میگیره و به جاش جزئیات بالا تحویل گوش میده! جزئیاتی که خیلی زود احساس فشار و خستگی در شنونده ایجاد میکند! شده تا حالا تو جمعی باشید که صدای بدی پخش میشه؟ و شما روتون نمیشه چیزی بگید؟ برای من زیاد پیش آمده:)

اهمیت Soundstage خوب در رکورد های ارکستر بیشتر. نکته ای که افراد علاقه مند به صدا زیاد بهش توجه نمی کنند! و اکثرا فکر می کنند هر قطعه موزیک در یک سیستم خوب باید Soundstage قوی داشته باشد! خیلی از موزیک ها نیاز به فضای سه بعدی دارند تا Soundstage که به آکوستیک و Placement بلندگو بستگی داره, مثل موزیک های که حالت عرفانی دارن و صدای خواننده و سازها در فضای معلق شنیده میشه. این نوع موزیک نیاز به فضای سه بعدی داره یعنی داشتن یک صدای استریو نه دوتا مونو. این به این معنی نیست که اگر سبک خاصی از موزیک گوش می کنید باید سیستم صوتی شما فقط با اون نوع موزیک یا خواننده صدای خوبی بده! اما متاسفانه دیدم که افرادی بدین شکل سیستم Setup می کنند.

نکته مهمی که موزیک دوستان زیاد بهش اهمیت نمیدن و فقط همین که تجسم فضای ارکستر در سیستمی قوی باشه بهش کفایت می کنند! شنیده نشدن سازها در ارکستر! در اکثر سیستم ها ما (صدای ارکستر می شنویم و نه سازهای که در ارکستر نواخته میشه) در ضبط صدا در یک ارکستر برای ضبط صدای سازها از میکروفون های مختلف با فاصله و زاویه های خاص استفاده می شود. و یک میکروفون "Cardioid" که صدای کل ارکستر را دریافت می کند, نمودار پترن این میکروفون چیزی شبیه به قلب به تصویر زیر توجه کنید نقطه اتصال خط محل قرار گیری میکروفون و فضای داخلی محل قرار گیری سازهاست.

در اکثر سیستم های صوتی ما صدای میکروفون Cardioid را می شنویم و نه سازهارو مگر در بخش های که صدای یک ساز خیلی بالا بره! حالا باز بر میگردم به اهمیت رکورد خوب, موزیکی که رکورد خوبی نداره در هیچ سیستم صوتی با هر نوع کامپوننت هیچ کدام از شاخص های مثبت صدا را نداره و نمیتونه فضای رکورد تا حد ممکن بازسازی کنه. ( پس اگر رکورد خوبی نداریم نباید انتظار صدای درستی از سیستم صوتی داشته باشیم ) خوب دوباره بریم سراغ آکوستیک و تاثیر آن بر صدا.

بعضی از علاقه مندان صدا این تصور اشتباه دارن که اتاق کوچیک تاثیر کمتری بر صدا دارد تا یک اتاق بزرگ! چرا چون وقتی در یک سالن بزرگ صحبت می کنیم بیشتر صدا انعکاس داره تا اتاق کوچیک! فرض ما بر این که در یک اتاق کوچیک هیچ وسیله ای جزء سیستم صوتی و شنونده نیست, در بخش های قبل تاثیر اشیای داخل اتاق بر صدارو گفتم, حالا فقط دیوار داریم و سقف, زمانی که یک نت از لحظه پخش از بلندگو طی میکنه تا به اولین مانع که اینجا دیوار و سقف است برسه خیلی کوتاه تر از زمانی که همان نت با همان شدت db در یک سالن بزرگ منتشر می شود, شدت تخریب صدا و بهم زدن شاخص های صدا در اتاق کوچک چقدر بیشتر از اتاق بزرگ است؟

 به همین علت Placement بلندگو ها در فضاهای کوچیک و بدون آکوستیک درست خیلی سخت تر از فضای بزرگ, در فضای بزرگ زمانی که یک نت بعد از برخورد و انعکاس مخرب به اولین مانع طی میکند تا به گوش برسه خیلی بیشتر و امکان تخریب نت مخرب در مسیر بالاست. اما در فضای کوچیک انعکاس های مخرب با همان شدت نت اصلی با آن ترکیب شده و به گوش میرسد! اگر دقت کرده باشید در دموهای کمپانی های صوتی ساز در اتاق های کوچیک خیلی بیشتر به آکوستیک و استفاده از دیفیوزرها اهمیت داده میشه تا اتاق های بزرگ.

در آخر به اهمیت آکوستیک در سیستم های سینمای نیز باید اشاره کنم و باز بگم نداشتن آکوستیک خوب مساوی با بهم ریختن محیط DSP همین انعکاس های مخرب که در موردش توضیح دادم در صدای سینمایی باعث تداخل بین کانال های صدا میشه! صدای دیالوگ از بلندگوی مرکز می شنوید اما صدای کانال های چپ و راست تفکیک ندارن! صدا در جلو انگار در مرکز خلاصه شده, و کانال چپ و راست ناپدید شده و فقط حجم به صدا میدن. من بارها گفتم که در صدای سینمایی نباید محل قرار گیری بلندگوها احساس شود, در آکوستیک ایده ال محل بلندگوها در موزیک متن و افکت های لحظه ای قابل تشخیص نیست اما تاکید میکنم بلندگو ناپدید نمیشه! ناپدید شدن یعنی فقط حجم به صدا دادن و بدون داشتن حرکت درست افکت بین کانال های صدا, در آکوستیک ایده ال به دلیل این که انعکاس های مخرب نداریم محیط DSP یک هاله صوتی در منطقه مشخص شده ایجاد میکند بدون پرش صدا از یک کانال به کانال دیگر و بدون ناپدید شدن بلندگو. این مشکل با پیدا کردن نقاط بازتاب صدا و نصب جاذب های با سایز مناسب تا حد بسیار زیادی حل خواهد شد.

نکته: برای آکوستیک کردن نیاز به دستگاه RTA هست. کارش این که با ارسال یک سیگنال با شدت یکسان و اندازه گیری اون در محل های مختلف به ما نشان میده میزان تخریب این سیگنال در هر محل چقدر است. به سیگنالی که پخش میشه Pink noise-White noise-Brown/Red noise-Grey noise میگن تفاوتشون در ناحیه فرکانسی که پخش می کنند و دقیقا شبیه به صدای برفک تلویزیون, یا تست کانال های صدای در آمپلی فایرهای سینمایی است.